As Fontes e a Política Enerxética

AS FONTES DE ENERXÍA: son os recursos que permiten obter enerxía ou forza para realizar un traballo.

1. As fontes de enerxía primaria

A enerxía primaria está constituída polas fontes de enerxía tal e como se encontran na natureza, sen ningunha transformación.

As fontes de enerxía primaria non renovables

Proceden de recursos que se esgotan ao producir enerxía; provocan fortes alteracións medioambientais; e supoñen unha elevada dependencia externa no aproveitamento. Non obstante, son as máis utilizadas ao xerar moita enerxía de forma continua. Son o carbón, o petróleo, o gas natural e a enerxía nuclear.

O carbón

É unha rocha combustible de cor negra, formada pola descomposición de restos vexetais durante millóns de anos.

O destino do carbón son as industrias siderúrxica e cementeira; as calefaccións domésticas; e, sobre todo, a produción de electricidade en centrais térmicas. Estas localízanse preto das concas minerais; na costa cando funcionan con carbón importado; ou preto das grandes cidades ás que abastecen.

A produción interior de carbón localízase en trece grandes concas, entre as que destacan a asturiana-leonesa-palentina. Na actualidade, sofre problemas, como o esgotamento dalgúns ricos xacementos; a baixa calidade doutros; a carestía polo predominio de explotacións subterráneas; o descenso da demanda doméstica e industrial; e a competencia do carbón importado de Colombia e outros países.

Estes problemas obrigaron, desde 1990, a unha dura reconversión, imposta pola UE, que supuxo o peche de numerosas minas. Na actualidade, esta política contempla o fin da minería non competitiva.

Considérase unha materia prima estratéxica por ser o único combustible autóctono capaz de asegurar a subministración eléctrica en casos excepcionais de falta de abastecemento enerxético externo ou de irregularidade na produción con fontes renovables.

O consumo de carbón tende tamén a decrecer, pois a produción eléctrica vai gañando en eficiencia e incrementa o uso do gas natural e de fontes renovables.

O petróleo

É un aceite mineral, de cor moi escura, composto por unha mestura de hidrocarburos. Fórmase pola descomposición e o almacenamento nas capas xeolóxicas de animais e plantas que viviron hai millóns de anos nun medio mariño ou lacustre.

O destino do petróleo é a produción de electricidade en centrais térmicas e, sobre todo, a obtención de derivados en refinerías para o seu uso no transporte e na industria e nas industrias petroquímicas.

A produción interior de petróleo é insignificante e limítase aos xacementos da plataforma continental de Tarragona. Non permite o autoabastecemento e require custosas importacións de Oriente Medio, África, América Latina e Europa.

O consumo de petróleo segue sendo o máis elevado no mix enerxético, aínda que tende a decrecer desde o 2005 polo seu reducido uso na xeración eléctrica, onde foi substituído por outras fontes; a diminución da demanda do transporte e a diminución da demanda doméstica.

O gas natural

É unha mestura de hidrocarburos gasosos, na que predomina o metano. Encóntrase en xacementos subterráneos, só ou asociados ao petróleo.

O destino do gas é a obtención de derivados na industria e nos fogares e, sobre todo, a produción eléctrica en centrais térmicas.

A produción interior de gas é insignificante e céntrase nos xacementos do golfo de Cádiz. Faise necesaria a importación de gas procedente de países como Alxeria, Nixeria e Qatar, seguidos de Noruega.

O consumo de gas, iniciado en 1969, incrementouse ata 2005 grazas ao seu alto poder calorífico; prezo máis baixo; e menor contaminación ao carecer case de xofre e emitir menos CO2. Desde entón decrece pola maior achega das fontes renovables á produción de electricidade e polos efectos da crise de 2008 na demanda residencial, terciaria e industrial.

A enerxía nuclear

• A enerxía nuclear de fisión é a utilizada na actualidade. Procede da fisión ou separación de átomos pesados de uranio. O seu destino principal é producir electricidade en sete centrais nucleares. A produción nuclear realízase con uranio importado de Níxer, tras o peche das minas de Saelices, e abastece o 100% das necesidades estatais. O consumo e a produción nuclear, iniciados en 1969, mantéñense estabilizados desde 1987, debido á oposición da opinión pública ante os problemas que comporta.
• A enerxía nuclear de fusión está en experimentación.

As fontes de enerxía primaria renovables

Proceden de recursos inesgotables; causan menos alteracións medioambientais e posúen elevada dispersión, o que permite utilizalas en lugares diversos.

A enerxía hidráulica

Obténse facendo saltar auga por unha canalización para mover unha turbina conectada a un xerador que transforma a forza mecánica en electricidade.

O seu destino é a produción de electricidade. As grandes centrais empregan a auga procedente dun encoro construído detrás dunha presa ou barreira transversal á canle dun río. As minicentrais utilizan saltos de auga menores, procedentes dun río ou dunha canle de rega. Estanse introducindo innovacións como centrais hidráulicas reversibles e as centrais hidroeólicas.

A produción de enerxía hidráulica presenta grandes flutuacións en función da hidraulicidade ou pluviosidade anual, polo que se complementa coa produción térmica.

As novas enerxías alternativas

Obtéñense do vento, do sol, da biomasa, da calor interna da Terra e do mar.

O seu destino principal é producir electricidade e calor en diferentes tipos de centrais, localizadas nas zonas produtoras do recurso.

A produción con enerxías alternativas foi tardía a causa do seu maior prezo motivado polo insuficiente desenvolvemento tecnolóxico.

• A enerxía eólica utiliza a forza do vento. Destínase a producir electricidade, que desde 1991 experimentou un crecemento espectacular, grazas ás melloras técnicas que reduciron os custos, convertendo a España na segunda potencia eólica da UE detrás de Alemaña. Ademais, existen aeroxeneradores de baixa potencia usados para proporcionar electricidade a instalacións illadas ou para bombear auga.
• A enerxía solar usa a calor e a luz do sol. Destínase a producir auga quente e calefacción ou a producir electricidade. As centrais termoeléctricas obtéñena usando espellos para quentar un fluído e xerar vapor. As centrais fotovoltaicas utilizan paneis de silicio para converter directamente a luz solar en electricidade, en grandes centrais e en pequenas instalacións ou “hortas solares”.
• A enerxía de biomasa usa a materia orgánica procedente de residuos agrícolas, gandeiros e forestais; do lixo; ou de certas industrias que usan produtos orgánicos como materia prima, como a agroalimentaria, a madeira e o papel. Destínase a producir enerxía eléctrica ou térmica. A biomasa tamén permite producir biocombustibles para o transporte. As centrais de biomasa localízanse nos ámbitos rurais onde se producen residuos.
• A enerxía xeotérmica provén da calor interna da Terra. En España, o seu aproveitamento é insignificante. A produción de electricidade só é posible nos xacementos naturais de alta temperatura. A produción térmica subministralles auga quente, calefacción e refrixeración a vivendas, balnearios, piscinas e invernadoiros.
• A enerxía mariña procede do mar. En España existen centrais undimotrices experimentais para producir electricidade aproveitando a forza das ondas fronte á costa de Santoña.

2. A enerxía final

A enerxía final obtense da transformación das fontes de enerxía primaria en formas de enerxía aptas para ser utilizadas polos consumidores.

A produción de enerxía final

A produción de enerxía final en España céntrase nos produtos petrolíferos e na electricidade.

• Os produtos petrolíferos son derivados do petróleo, destinados sobre todo ao transporte e á industria. A súa produción obtense en refinerías e industrias petroquímicas.
• A electricidade destínase a mover motores, producir calor ou frío, iluminar e transmitir electronicamente a información. Nas centrais térmicas úsase vapor para mover unha turbina conectada a un xerador. Este vapor obtense nas centrais convencionais e nas centrais nucleares, mediante a fisión do uranio. Nas centrais hidroeléctricas e eólicas, a turbina móvese directamente coa forza da auga ou do vento; e nas fotovoltaicas a luz solar convértese directamente en electricidade.

O consumo de enerxía final

O consumo de enerxía final creceu ata 2005. Desde 2005 descende pola mellora da eficiencia enerxética e o efecto da crise de 2008.

• Por fontes: o consumo de enerxía final baséase nos produtos petrolíferos.
• Por sectores: o consumo enerxético do transporte creceu ata a crise de 2008. A industria reduce o consumo desde 2005 pola implantación de tecnoloxías máis eficientes. Séguenlle o sector residencial, onde os fogares aumentan os seus equipamentos e climatización, e os servizos.
• Por comunidades: o consumo enerxético depende da poboación, do equipamento industrial e da renda por habitante. As máis consumidoras son Cataluña, Comunidade Valenciana, Andalucía e País Vasco.

3. Os problemas e a política enerxética

Os problemas enerxéticos de España son a dependencia externa no abastecemento, o elevado custo e o seu impacto medioambiental.

• A dependencia externa débese a que España importa o 71,6% da enerxía primaria utilizada. Tómanse medidas para garantir a seguridade no abastecemento mediante o diálogo cos países provedores; a diversificación da procedencia das importacións; e o fomento de enerxías autóctonas e renovables.
• O elevado gasto enerxético reduce a competitividade da economía. O Estado aplicará outras medidas de aforro enerxético en todos os sectores; e impulsará a coxeración, as centrais de ciclo combinado e as melloras tecnolóxicas.
• O impacto medioambiental da enerxía é moi considerable e deu lugar a numerosas medidas para mitigalo:
  • Esgota certos recursos enerxéticos.
  • Contamina o aire coas emisións de centrais térmicas e transportes.
  • Requenta as augas que son usadas para refrixerar as centrais térmicas ou modifica o caudal dos ríos utilizados para a produción de enerxía hidroeléctrica.
  • Produce residuos sólidos ou radioactivos que é necesario almacenar.
  • Reduce a biodiversidade dos ecosistemas afectados.
  • As súas instalacións causan un forte impacto paisaxístico.
  • Comporta riscos, como incendios ou explosións térmicas; accidentes nucleares; ou rotura de presas hidroeléctricas.

As enerxías renovables contribúen a alcanzar todos os obxectivos da política enerxética.