Glosário de Termos Medievais Ibéricos: Mozárabes, Taifas, Mesta e Presura

Glossário de Termos Medievais da Península Ibérica

Mozárabes

Cristiáns sometidos aos musulmáns en Al-Ándalus. A cambio de conservar a súa fe e os seus costumes, tiñan que pagar elevados impostos, polo que moitos foron desprazándose cara ao norte, aos territorios controlados polos reis cristiáns, ou foron converténdose ao Islam e adaptándose aos costumes de vida musulmá e á lingua árabe (muladíes).

Marca Hispánica

Territorio controlado nos séculos VIII e IX polos emperadores e reis dos francos (Carlomagno, Luís o Piadoso, Carlos o Calvo) ao sur dos Pirineos, formando a fronteira entre o Imperio Carolinxio e Al-Ándalus. Actuaban como núcleos de resistencia cristiá para frear a expansión musulmá.

Comprendía inicialmente os condados de Pamplona, Aragón, Sobrarbe, Ribagorza, Pallars, Urxel, Cerdaña, Besalú, Ampuries, Vic, Xirona e Barcelona. Estivo gobernada por condes designados polos monarcas francos, pero ao longo do século IX foron gañando unha crecente autonomía, ata crear condados e reinos independentes (Navarra, Aragón...).

Reinos de Taifas

Reinos que xurdiron da desmembración do Califato de Córdoba en 1031 (século XI). Estaban dominados polas oligarquías locais ou polos xefes militares das principais cidades de Al-Ándalus. Configuráronse máis de 20 reinos taifas independentes, como Sevilla, Toledo, Badaxoz ou Zaragoza.

Enfrontados entre si, as fronteiras flutuaban e o seu poder foi cada vez máis débil, sendo incapaces de facer unha fronte común ante os ataques cristiáns. Para evitar a conquista, moitas taifas pagaron parias aos reinos cristiáns. O número de taifas foise reducindo co tempo, pois as de maior poder anexionaron as máis pequenas. O derradeiro reino taifa foi o de Granada, conquistado en 1492 polos Reis Católicos, dando así fin á Reconquista.

Manso

Unidade de explotación familiar (casa e terras de cultivo) que o señor feudal cedía en usufruto a un colono libre ou a un servo (aos seus vasalos) a cambio de certas prestacións e protección, como entregar partes da súa colleita ou traballar na reserva señorial, por exemplo. Xunto coa reserva señorial (onde estaban o castelo e as terras do señor), constituían os elementos básicos de explotación dos feudos na Alta Idade Media (séculos V–X).

Presura

Forma inicial de repoboación organizada polos cristiáns a partir de finais do século VIII e ata o século XI (entre os séculos IX e X destaca en particular a zona ao norte do río Douro e do propio reino de León) para ocupar as terras desertas, pouco poboadas ou que se ían reconquistando aos musulmáns. Os reis autorizaban a establecerse nun determinado territorio, que pasaba a ser propiedade de quen o ocupase e explotase.

Houbo dúas modalidades: a oficial, desenvolvida polo rei ou polos seus delegados, e a privada, efectuada por nobres, eclesiásticos ou familias de campesiños libres. Era un mecanismo para incentivar o cultivo en territorio fronteirizo e perigoso.

Carta de Poboamento

Documento polo que os monarcas e os señores laicos e eclesiásticos concedían, na época medieval (entre os séculos X e XIII), privilexios forais a quen se establecese en determinados lugares ou cidades, con finalidade de atraer poboación e repoboar os territorios despoboados ou que se ían reconquistando aos musulmáns. En Galicia, os monarcas Fernando II e Afonso IX foron os que máis potenciaron a fundación ou repoboación de núcleos urbanos, concedendo numerosos privilexios aos seus habitantes.

Permitiu o nacemento de vilas e burgos que fortalecerían o poder da monarquía fronte aos señores feudais.

Mesta

Organización de gandeiros de ovellas merinas transhumantes, fornecedoras de la, do reino de Castela, fundada en 1273 polo rei Afonso X. Estaba rexida polo Consello da Mesta, que chegou a ser unha poderosa institución ao servizo dos grandes gandeiros e da propia Coroa, que se beneficiaba das taxas pagadas pola exportación da la.

Os privilexios dos gandeiros orixinaron numerosos conflitos cos agricultores, ata que a Mesta foi abolida en 1836.