Goya: O Quitasol e O 2 de Maio de 1808

Goya: O Quitasol

O quitasol: Goya pintou este óleo, que formaba parte da serie de cartóns para a Real Fábrica de Tapices de Santa Bárbara, máis concretamente, para a serie destinada á decoración do comedor do Infante Carlos, entón Príncipe de Asturias.

Para documentarse antes de realizar esta obra, Goya observou atentamente a alta sociedade da súa época, plasmando a súa esencia e o seu mundo lúdico. O resultado final legado por esta serie de cartóns é un conxunto de pinturas costumistas que presentan unha visión idealizada e galante da alta sociedade de finais do século XVIII, os seus hábitos sociais e as súas costumes.

Este cartón para tapiz ten como motivo principal unha elegante moza, á que un mozo protexe do sol cun quitasol. Puido ter como modelo unha obra do pintor francés Jean Ranc, Vertumno e Pomona, aínda que Goya trasladou o tema mitolóxico a unha escena da vida moderna: unha escena costumista na que aparecen dúas figuras: unha moza nova vestida á francesa e un criado ou «cortexo», personaxe que acompañaba ás mulleres casadas de elevada clase social.

Coloca no primeiro plano aos protagonistas e consegue darlle profundidade á paisaxe mediante a silueta da árbore á dereita e a paisaxe esquemática como fondo. É unha paisaxe ideal que actúa como un mero telón de fondo, especialmente no caso do muro á esquerda, como unha escenografía idealizada para acompañar aos personaxes que, situados en primeiro termo, capitalizan o interese e a atención do espectador.

Composición

En canto á composición, as liñas de forza compositiva da obra deseñan case un triángulo equilátero no que se enmarca a moza. Esta figura xeométrica expresa unha gran serenidade e equilibrio.

Cor e luz

A cor está visiblemente presente, chea de vivos tons, como no resto dos cartóns. A elección das cores e o estudo lumínico fan que o conxunto sexa coherente e galante. Os fortes contrastes de tons no ombreiro do mozo e a matizada difusión da luz sombreada no rostro da moza están resoltos con mestría, creando unha imaxe rica en matices e combinacións cromáticas. Os tons cálidos empregados, como o amarelo, proporcionan unha enorme alegría á composición, alegría reforzada polas expresións das dúas figuras.

O interese pola luz apréciase tamén nos propios efectos provocados polo quitasol, que serve para sombrear diferentes zonas, facendo que a luz solar resalte as cores nas que non se atopan á sombra.

A obra consegue, pese a súa posible influencia inicial da obra de Ranc, proporcionar un plantexamento coherente, de gran viveza cromática e un perfecto axustamento aos valores e modos estéticos da pintura galante.

O 2 de Maio de 1808: Os cargados mamelucos

A obra recolle un dos dramáticos episodios ocorridos na cidade de Madrid o día 2 de maio do ano 1808, cando grupos de masas populares tentan impedir o traslado a Francia do fillo menor do rei de España Carlos IV. Este feito marca o inicio do levantamento xeral do pobo español contra os franceses, que espella o rexeitamento tanto á política napoleónica como á imposición de calquera tipo de acción por parte dunha nación estranxeira.

Nesta escena represéntase un ataque das masas populares a un grupo de mamelucos. Estas forzas militares eran soldados de orixe exipcia que traballaban como mercenarios ás ordes dos franceses.

Goya mostra maxistralmente toda a violencia e a crueldade intrínseca ao enfrontamento entre o pobo sublevado e os mercenarios franceses. Captase o momento preciso de maior narratividade nun relato de enaltecemento do heroísmo do pobo de Madrid, que sae á rúa a pelexar armado con coitelos de cociña contra un exército ben armado e que constituía a élite militar da Europa do momento.

Por outra banda, tamén se establece unha certa comparación simbólica entre a interpretación tradicional da «Reconquista cristiá» de España e o feito de que o inimigo teña orixe musulmá.

Estrutura por planos

A obra estrutúrase en varios planos de profundidade:

• Primeiro plano: a acción central, co mameluco escorregando abatido, flanqueado por dous homes, e o mameluco que leva o puñal na man na parte superior. Esta parte da obra está conformada triangularmente, cun certo desorde entre as accións visibles e o seu resultado.
• Segundo plano: desenvólvense accións secundarias que acompañan á acción principal. Neste espazo os personaxes aínda conservan unha certa individualización no retrato.
• Terceiro plano: o pobo agrúpase nunha masa informe de cabezas, pintadas con poucas pinceladas, que rematan por desaparecer cromaticamente nunha masa de sombras e formas irrecoñecibles.
• Fondo: como un gran telón de fondo, o ceo mesturado cunha arquitectura case espectral. Esta arquitectura está trazada cun punto de fuga moi forzado no edificio da dereita, que cae diagonalmente ata desaparecer entre a masa, creando unha diagonal con fuga noutro grupo de edificacións do fondo. Este efecto axuda aínda máis a situar ao espectador a pé de rúa, neste caso literalmente aos pés dos cabalos.

Factura técnica

A factura técnica da obra está desenvolvida con pinceladas amplas e xestuais, cheas de vigor e expresividade.

Composición, luz e cor

A composición dita o uso da luz e da cor, creando na zona central un espazo de máxima atención: a área da obra onde podemos ver o mameluco que, abatido, escorrega morto do cabalo. Os tons case brancos na zona central dos cabalos iluminan o centro de interese, que se converte na acción central dunha obra onde todo e todos están en máxima interacción.