Desigualdade Global e Organización Territorial en España

1. Desigualdade no mundo

O mundo de hoxe en día é o resultado da crise do bloque comunista e do triunfo do capitalismo, favorecido polo desenvolvemento das novas tecnoloxías da información e da comunicación. As relacións económicas, sociais e culturais que o capitalismo estableceu entre os diversos países crean varias situacións de colaboración. O que caracteriza o fenómeno da globalización é que estas relacións na actualidade teñen unha cobertura mundial, o que fai que a Terra reciba o nome, por parte de algúns autores, de aldea global. A economía global organízase ao redor de EE. UU., a UE, Xapón e agora China; estes países teñen un gran poder político e de decisión. O sistema de economía de mercado debía crear o benestar e a evolución dos pobos, pero isto só é así para os países ricos; o único que evolucionou noutros foi a súa pobreza, que foi en aumento. Os países que non son considerados ricos ou desenvolvidos son:

• Os países en desenvolvemento: teñen un nivel de vida baixo e un crecemento da poboación demasiado elevado. A súa economía ten unha base agraria e o seu desenvolvemento industrial é moi escaso. Cabe destacar que existen unha serie de países en vías de desenvolvemento que están a medrar máis en comparación cos outros; son os chamados países emerxentes, como Brasil ou México. En resumo, son poboacións moi activas, con man de obra barata e a baixo custo, favorable para as grandes empresas estranxeiras.
• Os países pobres: estes atópanse lonxe do benestar en sentido colectivo e nunha situación de pobreza e atraso tecnolóxico. Adoitan ser explotados polos países desenvolvidos polos seus recursos naturais, e non é raro que os seus gobernos sexan corruptos.

2. Comercio desigual, a débeda externa

O volume comercial dos países menos desenvolvidos é moi escaso, e moitos países cultivan produtos moi concentrados, como o café e o cacao, destinados á comercialización mundial. Os prezos destes produtos son fixados polas bolsas de grandes cidades, como Nova York, e polas multinacionais, que obteñen grandes beneficios xogando o papel de intermediarios. Por iso naceu un comercio alternativo chamado comercio xusto ou solidario. Existen tres grandes fluxos comerciais; América Latina, África e Asia quedan illadas das rutas comerciais e resúltalles moi difícil acceder a elas, polas súas escasas e deficientes redes de comunicacións. A diferenza entre países desenvolvidos e pobres produce un intercambio desigual que orixina un aumento da débeda externa, xa que estes países exportan a uns prezos moi baixos mentres estes produtos son manufacturados a prezos moi altos. A débeda externa anula nos países endebedados a súa capacidade de aforro interno, que é unha das principais necesidades económicas dun territorio para o seu desenvolvemento. Outra consecuencia é a perda da autonomía política.

3. Posición de España no mundo

España forma parte da civilización occidental e da cultura mediterránea, e a súa economía é unha das máis desenvolvidas, e a súa poboación goza dun elevado nivel de benestar.

• Extensión: España conta con 505.990 km² e ocupa o lugar 50 pola súa extensión na clasificación mundial; é un territorio relativamente grande.
• Poboación: España ocupa un lugar destacado, polo que se considera un país poboado. Atópase situada dentro do grupo de países que teñen un volume considerable de poboación (46 millóns).
• Riqueza: o nivel de riqueza dun país pódese medir segundo o seu PIB per cápita. Atópase situada no grupo de países máis poderosos economicamente do planeta.
• Desenvolvemento: calcúlase a partir de tres variables: a esperanza de vida ao nacer, o índice de escolarización e o índice do PIB per cápita, e puntúase cun valor máximo de 1 e un mínimo de 0. España ocupa o posto 16 na clasificación mundial.

Respecto á súa proxección cultural no mundo, España é un país multilingüe no que as diferentes linguas forman unha riqueza cultural. Tamén o seu idioma principal, o castelán, recibe moita importancia, xa que, segundo a ONU, é a lingua cooficial no ámbito da UE. En relación á súa presenza nos organismos internacionais, España está a experimentar un gran desenvolvemento económico e social, pero non sempre foi así: desde o 39 ao 49 viviu illada polo franquismo, ata o 89, cando entrou na CEE. Hoxe en día España está presente nun gran número de organizacións internacionais, como a OTAN, que ten o obxectivo da axuda mutua e de salvagardar a paz e o benestar das potencias que a integran. Das organizacións económicas máis destacadas sobresae a OCDE, co obxectivo de coordinar as políticas económicas e sociais dos seus Estados membros.

A organización político-administrativa española, contrastes e políticas rexionais

A administración do Estado esixe a súa subdivisión nun número de unidades variable, co obxectivo de organizar o funcionamento do territorio e a súa poboación e de controlar os servizos públicos e os recursos existentes. En España, a división político-administrativa vixente diferencia tres niveis: comunidades autónomas, provincias e municipios. Coa Constitución do 78 permitiuse aumentar as competencias e os recursos das diferentes comunidades, pero, non obstante, seguen existindo grandes desequilibrios entre as rexións españolas.

Antecedentes históricos

España é un Estado descentralizado e dividido en 17 comunidades, 50 provincias e 811 municipios. Desde principios do século XXI formáronse os primeiros Estados-nación de Europa. A división provincial xurdiu coa instauración do Estado liberal no século XIX, e as comunidades autónomas xurdiron tras a volta da democracia e da Constitución do 78. As comunidades autónomas españolas formáronse entre os anos 1978 e 1983, tras a aprobación nas Cortes dos Estatutos de Autonomía, e todas contan con institucións propias desde entón. Existen grandes diferenzas de superficie e poboación entre as comunidades, xa que a capital concentra boa parte das institucións autonómicas.

As provincias son entidades políticas intermedias que delegan as súas funcións nas Deputacións Provinciais. Como peculiaridade, nas Canarias cada illa conta cun Cabildo Insular, e cada illa das Baleares cun Consell Insular. Os municipios son a entidade política de base; estes teñen a función de xestionar os diversos servizos públicos e de promover o desenvolvemento local.

Desequilibrios territoriais

Aínda que o Estado das autonomías se basea na desigualdade territorial, existen grandes desequilibrios que afectan á competitividade económica, ao benestar da poboación e ao medio ambiente. Entre os principais factores internos que explican estes desequilibrios atopamos a diferente dotación de recursos, o tipo de actividades nas que se especializan as diferentes zonas e tamén o tipo de políticas aplicadas. Entre os factores externos podemos destacar as diferentes relacións que teñen as rexións unhas coas outras. O desenvolvemento económico dunha rexión relaciónase coa súa capacidade de produción, ingresos e nivel de consumo da súa poboación, e coa creación de emprego. Nos últimos anos, as rexións metropolitanas e as áreas turísticas litorais foron as de maior crecemento. O benestar das rexións depende especialmente da distribución dos seus beneficios entre a súa poboación.

Factores de transformación

A partir do 1985 a industria perdeu peso como factor de desenvolvemento, por causas como a reestruturación de moitos sectores tradicionais e pola tendencia a descentralizar parte da produción cara aos novos espazos industriais. Os servizos avanzados, xunto coa innovación, convertéronse nos principais factores de desenvolvemento, e xurdiu unha especialización no sector terciario de maior nivel: actividades innovadoras de alta tecnoloxía combinadas cunha man de obra moi ben cualificada.

Políticas rexionais

Os obxectivos de España variaron ao longo do tempo. En España, a política rexional iniciouse na década dos 60 cos Plans de Desenvolvemento, que se baseaban no fomento da industria en certas áreas atrasadas. Os seus escasos resultados cuestionaron a eficacia das actuacións centralizadas e deron lugar a unha nova política rexional marcada pola unión á Comunidade Europea. Así naceu unha política co fin de paliar os desequilibrios dentro dunha mesma rexión; a función de desenvolvemento correspóndelles aos gobernos autonómicos. Para conseguir estes obxectivos realizáronse varios investimentos en infraestruturas de transporte, telecomunicación e enerxía. Desde hai xa dúas décadas, a repartición dos fondos para o desenvolvemento baseábase nunha clasificación das rexións segundo a súa situación económica:

• As rexións Obxectivo 1: son aquelas que se encontran por debaixo do 75% do PIB per cápita na UE; estas reciben a maior parte dos recursos (38 M€). Agora, as chamadas Rexións de Converxencia, nas que se encontra Andalucía, Estremadura, Castela-A Mancha e Galicia, só reciben a metade do diñeiro que o grupo anterior (19 M€).
• As rexións Obxectivo 2: correspóndense con aquelas con problemas específicos, relativos á súa industria; estas recibiron 3 M€ entre os anos 2000 e 2006. Estas reciben o nome de Rexións de Competitividade.