Normativa Mercantil: Guia Completo para Empresas

Normas xurídicas

• O Código de Comercio: despois da Constitución, é o texto legal básico que regulamenta as actividades empresariais.
• Leis complementarias: a actividade empresarial na actualidade é tan complexa e a actividade regulamentadora do Estado aumentou ao longo do século XX, o que explica a existencia de multitude de normas que complementan o disposto no Código de Comercio: Lei de Sociedades de Capital, Lei de Defensa da Competencia, Lei Xeral da Publicidade, Lei de Auditorías, etc.
• Leis autonómicas: as Comunidades Autónomas tamén teñen normas propias que afectan á actividade empresarial; por exemplo, as cooperativas están reguladas por normas autonómicas.

O Rexistro Mercantil

É un organismo do Estado que depende do Ministerio de Xustiza e conta con oficinas en todas as capitais de provincia. Está a cargo dos Rexistradores Mercantís e ten por obxecto a inscrición obrigatoria das sociedades mercantís e voluntaria dos empresarios individuais.

As obrigas contables

En relación cos libros obrigatorios

• Libro Diario: rexistra día a día todas as operacións relativas ao exercicio da empresa. Non é necesario realizar anotacións todos os días; poden realizarse anotacións conxuntas das operacións por períodos non superiores ao mes.
• Libro de Inventarios e Contas Anuais: recolle os inventarios, balances de comprobación e as contas anuais da empresa, que reflicten de forma sintética a situación patrimonial da empresa.
• Libro de Actas: recolle as actas das xuntas xerais de socios. A acta é o escrito onde quedan recollidos os asistentes a unha reunión, os asuntos tratados e os acordos adoptados.
• Libro Rexistro de Socios: libro onde se recollen os datos persoais dos socios e outros datos relativos á sociedade, como o número de accións ou participacións das que é titular.

En relación coas Contas Anuais

• Depósito: as sociedades mercantís teñen a obriga (para os empresarios individuais é voluntario) de depositar no Rexistro Mercantil unha copia das Contas Anuais; hai que facelo dentro do mes posterior á aprobación das mesmas.
• Auditoría: a lei obriga as sociedades mercantís que durante 2 anos consecutivos cumpran 2 de 3 requisitos (cifra do activo, cifra de negocios e número de traballadores) a encargar un informe de auditoría a expertos alleos á empresa, para que acrediten que os libros contables recollen fielmente as operacións económicas efectivamente realizadas.

Regulación da competencia

• As prácticas anticompetitivas están regulamentadas na Lei de Defensa da Competencia, que ten por obxectivo defender a libre competencia de posibles prácticas que poidan restrinxir ou falsear a mesma (por exemplo, acordos entre empresas para repartirse o mercado, fixar os prezos ou as condicións de venda dos produtos).
• As prácticas de competencia desleal ou ilícita están contempladas na Lei de Competencia Desleal e na Lei Xeral de Publicidade, que considera desleal todo comportamento que resulte obxectivamente contrario á boa fe e enumera un catálogo de actos considerados desleais, como o engano sobre calidades ou cantidades, actos denigratorios da imaxe dos competidores, espionaxe industrial, etc. A Lei Xeral de Publicidade considera ilícitas a publicidade enganosa, desleal e subliminal.

Os signos distintivos da empresa

• Nome comercial: signo ou denominación que serve para identificar unha persoa física ou xurídica no exercicio da súa actividade empresarial. Pode coincidir ou non co nome real do empresario individual ou coa razón social da empresa. Rexistro potestativo.
• Rótulo do establecemento: signo ou denominación que serve para dar a coñecer ao público ese establecemento e poder distinguilo doutros que se dediquen a realizar actividades semellantes. O seu rexistro (potestativo) só dá dereito de uso exclusivo para o concello no que se atope o establecemento.
• Marca: signo ou medio que sirva para distinguir no mercado os produtos dunha empresa dos produtos do resto da competencia. Poden ser individuais, se o titular é unha persoa física ou xurídica, ou colectivas, se o titular é unha agrupación de fabricantes, produtores, etc.

Trámites legais para constituír unha empresa

Trámites iniciais

• Certificación negativa da denominación social: acredita que o nome elixido para a empresa non coincide con outro existente; solicítase no Rexistro Mercantil Central.
• Outorgamento de escritura pública ante notario: para asinar as escrituras, débense presentar ante o notario a certificación negativa de denominación, os estatutos da sociedade e o certificado bancario que acredite o desembolso do capital mínimo.
• Imposto sobre Transmisións Patrimoniais e Actos Xurídicos Documentados (ITPAXD): imposto que grava a constitución dunha sociedade (1% sobre o capital social).
• Solicitude do Código de Identificación Fiscal (CIF): este código identifica a sociedade a efectos fiscais. Solicítase na delegación correspondente da Axencia Tributaria.
• Inscrición no Rexistro Mercantil: unha vez obtida a escritura pública e pagado o ITPAXD, procédese á inscrición da sociedade no Rexistro Mercantil da provincia. A partir deste momento, a sociedade adquire a personalidade xurídica.

Trámites en Facenda

• Alta no Imposto de Actividades Económicas (IAE): é obrigatorio para todas as empresas darse de alta neste tributo, que grava as actividades empresariais, profesionais ou artísticas.
• Declaración censal: declaración de comezo, modificación ou cesamento de actividade, obrigatoria a efectos fiscais para os empresarios individuais, os profesionais e as sociedades.
• Libros de Facenda: libros onde se reflicten as diferentes operacións empresariais a efectos do IRPF. Só son obrigatorios para os empresarios individuais que se acollan ao réxime de estimación directa simplificada e para os profesionais.

Trámites na Seguridade Social

• Inscrición da empresa na Seguridade Social: obrigatoria para toda empresa que vaia efectuar contratacións laborais, como paso previo ao comezo das súas actividades.
• Alta no Réxime de Autónomos da Seguridade Social (RETA): réxime obrigatorio da Seguridade Social para os empresarios individuais.
• Alta no Réxime Xeral da Seguridade Social: réxime para os traballadores por conta allea que se contraten. A afiliación e alta serán previas ao comezo da relación laboral.
• Comunicación de apertura do centro de traballo: afecta a todas as empresas que procedan á apertura dun centro de traballo.

Trámites no Concello

• Licenza de obras: licenza municipal necesaria para efectuar calquera tipo de obras no local.
• Licenza de actividades e apertura de instalacións: acredita a adecuación das instalacións á normativa urbanística vixente.

Trámites no Rexistro Mercantil

• Libros societarios: todas as sociedades deben rexistrar o libro de actas, no que se recollerán os acordos das xuntas xerais ou doutros órganos sociais. As sociedades limitadas deberán facer o mesmo co libro de rexistro de socios ou de participacións, e as sociedades anónimas o libro de accións ao portador e os libros de accións nominativas.
• Libros contables: son obrigatorios o Libro Diario e o Libro de Inventarios e Contas Anuais.